Από την εφημερίδα του δήμου - Γκρινύ - Φεβρουάριος 2010

Η Ελένη Παττακού, έχει εγκατασταθεί στον καλλιτεχνικό τόπο του Γκρινύ από τον Νοέμβριο του 2009, σ'ένα χώρο που επέλεξε για να μπορεί να δουλέψει μεγάλα μεγέθη, αλλά και να ανταλλάξει με άλλους καλλιτέχνες.
Η Ελένη Παττακού δουλεύει τη ζωγραφική, τη χαρακτική και το σχέδιο.
Μέλος των χαρακτών Ελλάδος, αλλά και του επιμελητηρίου καλλιτεχνών Ελλάδας και Γαλλίας, χαράζει την εικάστική της πορεία ανάμεσα στους μύθους, τις λέξεις, τα ζώα -ζωντανά ή αντικείμενο θυσιών- της χώρας της, της Ελλάδας. Το ανθρώπινο πρόσωπο εμπνέει επίσης την δουλειά της, κάτω από το πρίσμα ενός βλέμματος άμεσου και μετωπικού τονισμένου από τις αυστηρές γραμμές μιάς βυζαντινής εικονογραφικής κληρονομιάς.
Η τελευταία της δουλειά είναι εκείνη των βιομηχανικών τοπίων και των λιμανιών. Πρόκειται για σπουδή καθημερινού τοπίου σε ρυθμό κάθετων γραμμών που διαγράφονται από τα φουγάρα και τις σιδηροδρομικές γραμμές. Το τοπίο κινείται στη ροή του υγρού στοιχείου των πετρελαιολιμένων, και των εργοστασίων, που βρίσκονται στο κέντρο του πίνακα, απογυμνωμένων από κάθε ανθρώπινη παρουσία. Το σημάδι όμως αυτής της παρουσίας, βρίσκεται σε κάθε γωνιά των σιδερένιων σκελετών. Η ζωγραφική της είναι παραστατική. Πρόκειται για την πορεία μιάς ζωής που έκανε τα πρώτα της βήματα δίπλα στους ψηλούς τοίχους των κλωστουφαντουργίων της Νέας Ιωνίας. Που συνεχίστηκε αργότερα στη πρώτη συνάντηση με τον κόσμο της δουλειάς, μέσα στα ίδια αυτά εργοστάσια, πίσω από τα θαμπά τζάμια, μέσα στο μονότονο και συνεχή θόρυβο των μηχανών. Σπούδασε στην Καλών Τεχνών της Λυών και της Αθήνας, με πτυχίο χαρακτικής ΑΣΚΤ Αθηνών. Το κινούμενο σχέδιο, που για αρκετά χρόνια, την απασχόλησε, άφηνει στοιχεία του πάνω στα έργα της, πάνω σε εικόνες που θα θεωρούνταν δυσδιάστατες και ακίνητες. Το αίμα, το νερό, οι ουρανοί, οι καπνοί που βγαίνουν απ'τα φουγάρα, οι γραμμές των προσώπων, κινούνται συνεχώς, για να αποδείξουν, οτι αυτό που συνηθιζουμε να αποκαλούμε ζωντανή τέχνη, δεν είναι μονάχα αυτό που νομίζουμε...

"Αναθυμιάσεις, εκρήξεις - /AZF : είμαι η γραβιέρα ! κλπ." (από ποίημα του Ρεμπό)

Η Ελένη Παττακού, κατάγεται από την Κρήτη, και είναι ζωγράφος. Πολλοί καλλιτέχνες δεν είναι πιά ζωγράφοι στις μέρες μας. Αυτή είναι.
Ζωγραφίζει εργοστάσια, κάθε είδους εργοστάσια και κατά πώς φαίνεται στον κατάλογο που βρίσκεται μπροστά στα μάτια μου, σχεδόν μόνο εργοστάσια. (Προς το τέλος υπάρχει και μιά προσωπογραφία του Γιώργου Χασομέρη, κάποιες κεφαλές ενός άνδρα και μια αυτοπροσωπογραφία).
Ζωγραφική παραστατική, με έντονη δύναμη, μια πού από ένα τέτοιο θέμα, οι πίνακες δεν ψάχνουν να γοητέψουν, εκτός κι αν ο καλλιτέχνης έπαιρνε το καβαλέτο και στηνόταν πάνω στα ύψη του Βενισιέ.*
Αυτό βέβαια δεν εμποδίζει κάποιον από τους λόγιους να βρίσκουν ότι "αυτή η "δάντεια" όψη δίνει μια ανθρώπινη υφή σ'αυτούς τους καθεδρικούς" (φούμαρα !) ή οτι "το παιχνίδισμα ενός γκράφιτι στο κάτω μέρος ενός πίνακα συντελεί στην αποδραματοποίηση του βιομηχανικού τοπίου". ΄Εστω !... Πάντως σίγουρα δεν βλέπουμε με τα ίδια μάτια ! ούτε με την ίδια ... μύτη.

Την μυρωδιά για παράδειγμα, την βλέπω να αναδύεται από κάθε γωνία των χρωμάτων, αυτών των κόκκινων, των κίτρινων, των ροζ... Για μας που στις γειτονιές του Αγι Αντρέα, ανασάναμε, υπεράνω κάθε ανεκτού ορίου, τις αναθυμιάσεις του Lever και του Kulhman, θυμάμαι αυτές τις μυρωδιές που μας έπνιγαν τον λαιμό, δενόταν με τα όμορφα χρώματα του καπνού που ξερνούσαν τα εργοστάσια.
Ανθρώπινα και παιχνιδιάρικα όπως έλεγαν.
Στην θέαση αυτών των εργοστασίων, σύμφωνα με την όραση της Ελένης Παττακού, κανείς εργάτης δεν ξεχωρίζει - δεν φαίνεται ψυχή -, κι όμως βγαίνει καπνός, κι όμως οι συρμοί κινούνται.
Δεν πρόκειται εδώ για απομεινάρια παρελθόντος, μα για εργοστάσια εν λειτουργία.
Οι εργάτες ; Υπάρχουν άραγες ακόμα που δουλεύουν πίσω απ'αυτούς τους τοίχους, σε τούτη την εποχή που τα αυτόματα μηχανήματα έχουν αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς ;
Γύρω από τα εργοστάσια ερμητικά κλειστά, λείπουν κι οι πόλεις. Έχουν αφαιρεθεί από το θέμα όπως κι οι άνθρωποι. To εργοστάσιο είναι δουλεμένο αυτόνομο, έτσι όπως βγαίνει με τις εικαστικές του ιδιότητες. Αποκομμένο από ό,τι το περιστοιχίζει δεξιά κι αριστερά. Κι αυτή η δύναμη της συστολής σε μιά σιωπή συνωστισμένη στο κέντρο, που αναρριχιέται όμως από τα πλευρά και τις σωληνώσεις, δίνει την ανησυχητική και εχθρική υπόσταση σ'αυτό το περιβάλλον.
Το εργοστάσιο δεν μουτζουρώνει πιά τα μέτωπα, δεν χαράζει πια τα πρόσωπα, έτσι όπως η ρεαλιστική ζωγραφική μας έδειχνε παλιότερα, δεν στάζει πιά. Πήρε θέση ανάμεσα στα έπιπλα. Έχει την θετικότητα μιάς απειλής οικείας.

*Εργατικό προάστιο της Λυών, όπως η Δραπετσώνα για τους Αθηναίους.

Χρονικό του Guy Ferdinande, που κυκλοφόρησε στο περιοδικό : COMME UN TERRIER DANS L'IGLOO, τεύχος 92, της 1ης Σεπτεμβρίου του 2007. Εκδ. : REWIDIAGE.

Eλένη Παττακού
Η κοιλάδα της Χημείας

Η γκαλερί Σομαρά της Λυών, φιλοξένησε τον περασμένο Φεβρουάριο και Μάρτιο, μιά πολύ όμορφη έκθεση της ζωγράφου Ελένης Παττακού, που ζει στη Λυών και κατάγεται από την Ελλάδα. Η δουλειά της καλλιτέχνιδος, άγγιξε ιδιαίτερα το Μανιφέστο και ελπίζουμε να δούμε τα έργα της να κυκλοφορούν ευρύτερα.

Η φίλη μας Ελένη Παττακού, εκθέτει αυτές τις μέρες μία σειρά από πίνακές της αφιερωμένους στο βιομηχανικό τοπίο της Κοιλάδας της Χημείας, που ακολουθεί το ρεύμα του Ροδανού ποταμού, από την πόλη Ουλέν ή Φεζέν, μέχρι τον λιμάνι της Φός. Μιά δουλειά που αξίζει τον κόπο να της αφιερώσουμε κάποιες στιγμές, μιά και είναι φαινόμενο σπάνιο και ιδιόμορφο, ένας σύγχρονος ζωγράφος να ασχοληθεί με ένα τέτοιο θέμα.
Την στιγμή που έχουμε μπει κατά πώς λένε οι στατιστικές * στην "μετα-βιομηχανική περίοδο", και η "εργατική τάξη έχει εξαφανιστεί", η ζωγράφος ζωγραφίζει το δικό της τοπίο. Μετρητές υγραερίου και στύλοι, σιδηρόδρομοι, σήραγγες και χαλύβδινες δεξαμενές, γεμίζουν τους μουσαμάδες και μας αφήνουν άφωνους από την σκοτεινή τους ομορφιά, την τραγική τους δύναμη.

Πίσω από το "σιδερένιο προσωπείο", όπως μας λέει, αυτού του τοπίου, νιώθουμε τους παλμούς της σάρκας, τις χημικές αντιδράσεις, την συνεχή μετατροπή, τον κόπο, τον κίνδυνο και την δουλειά.
Το βλέμμα που τα ντύνει όλα αυτά, δεν είναι αυτό του φουτουριστικού ενθουσιασμού για τον μοντερνισμό, ούτε αυτό μιάς επίπεδης αισιοδοξίας, κάποιου "σοσιαλιστικού" νατουραλισμού.
Είναι το ευαίσθητο και δραματικό βλέμμα απ'όπου μπορούμε να διακρίνουμε την κληρονομιά της ελληνικής κουλτούρας. Νιώθουμε εδώ, έναν πραγματικό τεχνίτη της ζωγραφικής και ένα ανθρώπινο ζυμάρι, αυτό μιάς γυναίκας καλλιτέχνιδος που παίρνει μέρος στον αγώνα της γενιάς της.

" Κάτι το εξαιρετικά εκρηκτικό γράφει ο ποιητής Γ. Χασομέρης, στον κατάλογο, βγαίνει μέσα από ένα μίγμα χρωμάτων κυρίως ψυχρών παρά ζωηρών, μέσα σ'αυτό το δήθεν διακοσμητικό τοπίο της κοιλάδας της πετροχημείας, φωλιάζει κάτι σε εμβρυακή κατάσταση, κάτι το περιπλανώμενο και εκκωλαπτόμενο συγχρόνως, που φαίνεται να υπονοείται πίσω από ένα περίεργο "Σιδερένιο προσωπείο", μέσα στο σκηνικό έντασης κάθε έργου, που δεν ζητεί τίποτε άλλο απ'το να ανεβεί σε πίεση και να περάσει στην πράξη λύτρωσης.
Η δυναμική του κάθε έργου, έτσι όπως αποδίδεται από τον καλλιτέχνη, συμμετέχει λόγω της αμφισημείας του - "Ιερό τέρας" ή "Μινώταυρος", όπως το πάρει κανείς - στην δραματική ατμόσφαιρα του βιομηχανικού τοπίου.

Έτσι λοιπόν σ'αυτό το παράξενο και έρημο από κάθε ύπαρξη συνεχόμενο τοπίο, από το αμαξοστάσιο του "Σιδηροδρόμου", που συνορεύει με μιά "Aκρόπολη" ιδιαίτερα ήρεμη και γαλήνια, όπως εξάλλου είναι όλες οι ακροπόλεις, κυρίως οι πιό φιλοσοφικές ! φίσκα μέχρι το λαιμό, όπως ξέρουμε από μπαρούτι και εκρηκτικά, μόνιμα έτοιμες να κάνουν τους "Tοιχους" - τείχη- σκόνη, ή να σας σκάσουν κατάμουτρα στην πρώτη ευκαιρία...

Στους πίνακες της Ελένης υπάρχει κάτι από κείνα τα πρωινά που προηγούνται της καταιγίδας, έτοιμα[οι] να ξεχυλίσουν στο δευτερόλεπτο που ακολουθεί: Τι σόι σκαρί ξεκινά να βγει από τούτον τον "Kόλπο", ή τούτο το "Λιμάνι";
...μα η επανάσταση βεβαίως !"

* Έκφραση παρμένη από ποίημα του Σεφέρη.

Φρανσίς Κόμπ,
Εφημερίδα δίμηνη, "το Μανιφέστο", Ν° 18, Μάρτιος-Απρίλιος 2006.

Η ποίηση του βιομηχανικού τοπίου της Ελένης Παττακού

Ο χώρος Τέχνης Spirale προτείνει μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου, ένα ταξίδι μύησης ανάμεσα σε τοίχους και φουγάρα, γεμάτα καπνούς, ενός βιομηχανικού τοπίου. Η Ελένη Παττακού, καλλιτέχνης, καταγόμενη από την Ελλάδα, απορεί και η ίδια για την έκταση που πήρε αυτή η σειρά που αποτελείται από σαράντα περίπου έργα. "Δεν είχα σκεφτεί στην αρχή, ομολογεί, να δώσω μιά τέτοια έκταση σ'αυτό το αντικείμενο. Σιγά σιγά όμως γινόταν φανερό ότι θα ακολουθούσε η δουλειά μου αυτή την πορεία. Όταν λέω "δουλειά", εννοώ δουλειά στ'αλήθεια... Κατάλαβα λοιπόν οτι αυτό το περιβάλλον που ζωγράφιζα ήταν το δικό μου περιβάλλον, έπρεπε να το δεχτώ και να το αποδεχτώ".
Η νέα αυτή γυναίκα, έζησε από τα παιδικά της χρόνια σ'ένα περιβάλλον με εργοστάσια. Σήμερα ζει στα περίχωρα της Λυών και " είναι το δικό μου τοπίο ο δικός μου χώρος. Είναι γεμάτος νόημα και στην ομίχλη μπορεί να γίνεται και όμορφος. Νιώθουμε την ζωή, τους θορύβους, αναρωτιόμαστε για τους ανθρώπους που είναι πίσω από τους ψηλούς τοίχους και δουλεύουν, χαζεύουμε τις τζιμινιέρες που καπνίζουν τη νύχτα"...

... " Tα εργοστάσια χαράσσουν και δομούν το τοπίο. Δεν μπορώ να περάσω από δίπλα και να στρέψω αλλού το βλέμμα μου ". Διαβάζουμε στον κατάλογο : " Δεν διακρίνουμε ανθρώπους στο εργοστάσιο κι όμως ποτέ δεν σταματά ! Αόρατα ανθρωπάκια στρέφουν πύλες γύρω από τον άξονά τους..." Η Ελένη Παττακού μένει στην Γαλλία εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Φοίτησε στην Καλών Τεχνών της Λυών, και η δουλειά της έγινε αντικείμενο μιας πολύ ωραίας έκθεσης, τον περασμένο χειμώνα στην γκαλερί Σομαρά. ...
Στην έκθεση παρουσιάζονται πολλά έργα από την "Kοιλάδα της χημείας". Βρίσκουμε, "Μαύρες δεξαμενές", "γκρίζα πυρηνικά", αλλά και "ροζ δεξαμενές" "εργοστάσια στα ροζ" και "γαλάζιες δεξαμενές", "φουγάρα" και μια "Ακρόπολη" όπου έχουν αναρριχηθεί γερανοί με χρώματα απρόσμενα.

Αποσπάσματα : Eφημερίδα "Λε προγκρέ"
28 Δεκεμβρίου 2006